Hiện nay, việc giữ cho nhà xưởng sạch sẽ không còn đơn giản là quét dọn cho đẹp mắt. Khi máy móc ngày càng hiện đại và các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm hay chuẩn quốc tế (như GMP, ISO) ngày càng khắt khe, việc vệ sinh phải thực hiện cực kỳ kỹ lưỡng. Tuy nhiên, một vấn đề phổ biến là nhiều nơi chỉ dọn những chỗ dễ thấy mà bỏ qua các “điểm mù” – những góc khuất, chỗ trên cao hoặc các thiết bị điện phức tạp ít khi được ngó tới.
Nếu bỏ sót những khu vực này, bụi bẩn và nấm mốc sẽ tích tụ dần, gây nguy hiểm cho công nhân, dễ dẫn đến cháy nổ và làm máy móc nhanh hỏng, gây ra những thiệt hại lớn hơn.
1. Dọn dẹp trên cao và các đường ống sát trần
Khu vực trần nhà và các khung thép trên cao là nơi dễ bị quên nhất. Vì trần nhà thường cao từ 8m đến 20m nên việc dọn dẹp rất khó khăn, cần có xe nâng và thợ chuyên nghiệp mới làm được.
Khung thép, thanh xà gồ và mái tôn
Các thanh xà gồ và khung thép có rất nhiều khe kẽ, là chỗ lý tưởng cho bụi, mạng nhện và phân chim đọng lại. Ở xưởng cơ khí, bụi này thường lẫn mạt sắt dễ dẫn điện; còn ở xưởng gỗ hay dệt may, bụi này cực kỳ dễ bắt lửa. Nếu không dùng máy hút bụi công suất lớn và chổi cán dài để dọn sạch, bụi sẽ liên tục rơi xuống máy móc và hàng hóa bên dưới.
Để dọn chỗ này, thợ phải đứng trên xe nâng hoặc giàn giáo, hút sạch bụi khô trước khi lau bằng khăn ẩm. Cần dùng loại nước rửa nhẹ để không làm hỏng lớp sơn bảo vệ của khung thép.
Máng đèn và hệ thống chiếu sáng
Máng đèn là nơi tiềm ẩn nguy cơ cháy rất cao. Do nằm khuất trên cao, bụi bám vào đây lâu ngày gặp nhiệt độ tỏa ra từ bóng đèn có thể gây hỏa hoạn. Thêm nữa, đèn bị bẩn sẽ bị mờ đi khoảng 20-40%, khiến xưởng vừa tối vừa tốn điện.
Khi lau đèn, nhất thiết phải ngắt điện hoàn toàn. Thợ dọn dẹp cần dùng khăn mềm lau sạch cả trong lẫn ngoài máng đèn, đồng thời kiểm tra xem dây điện có bị nóng chảy hay hư hỏng gì không.
Hệ thống thông gió và đường ống kỹ thuật
Các loại đường ống dẫn khí, ống nước, ống chữa cháy và hệ thống điều hòa (HVAC) thường có cấu tạo phức tạp nên rất khó lau chùi. Nếu các miệng gió bị bẩn, chúng sẽ thổi bụi và vi khuẩn ra khắp nhà xưởng. Ở những nơi sản xuất thuốc hay thực phẩm sạch, hệ thống này cần được dọn dẹp định kỳ 3-6 tháng một lần để đảm bảo không khí luôn sạch.
2. Tủ điện và các thiết bị tự động hóa
Nếu trần nhà là nơi gây bụi thì hệ thống điện chính là “đầu não” của cả nhà máy. Đây là nơi nếu không dọn kỹ sẽ dễ gây dừng máy đột ngột hoặc cháy nổ nhất.
Tủ điện công nghiệp và bộ biến tần
Bụi chui vào tủ điện là “kẻ thù” thầm lặng. Bụi mịn bám vào mạch điện dễ gây chập, làm máy báo lỗi nóng quá mức. Đặc biệt, nếu quạt tản nhiệt của các bộ điều khiển bị kẹt bụi và ngừng quay, các linh kiện bên trong sẽ bị cháy rất nhanh.
Dọn tủ điện cần thợ có chuyên môn: phải tắt điện, dùng máy hút bụi đầu nhựa để không gây tĩnh điện và tuyệt đối không dùng vòi xịt hơi mạnh vì sẽ làm bụi chui sâu hơn vào các khe hẹp của linh kiện.
Máng đựng dây điện
Máng cáp nằm trên cao nên ít khi được mở ra kiểm tra. Bụi bám dày ở đây khiến dây điện không thoát được nhiệt khi chạy tải nặng. Điều này làm lớp vỏ nhựa bảo vệ dây điện nhanh hỏng, dễ dẫn đến chập điện và cháy lan dọc theo đường dây.
Các mắt đọc và cảm biến
Trong các dây chuyền tự động, các loại mắt đọc (cảm biến) rất nhạy cảm. Chỉ cần một lớp bụi mỏng bám trên mặt kính là máy sẽ báo sai hoặc dừng chạy. Để dọn chỗ này, cần dùng tăm bông và cồn chuyên dụng lau nhẹ nhàng để không làm trầy xước bề mặt thiết bị.
3. Những khu vực hay bị bỏ quên khác
Ngoài khu vực sản xuất, các chỗ phụ trợ cũng rất quan trọng vì đây thường là nơi phát sinh mùi hôi hoặc vi khuẩn.
Phòng thay đồ và tủ đồ cá nhân
Đây là nơi tích tụ bụi vải, mồ hôi và thức ăn thừa của công nhân. Nếu không lau dọn nóc tủ và khử khuẩn bên trong, gián và chuột sẽ kéo đến trú ngụ. Với các xưởng làm đồ ăn hay thuốc, đây là nơi rất dễ làm lây lan vi khuẩn vào khu sản xuất.
Nhà ăn và khu vực bếp
Nhà ăn không chỉ cần lau bàn ghế. Chỗ bẩn nhất thường là các bẫy mỡ dưới sàn và ống hút khói. Mỡ bám lâu ngày trong ống khói là nguyên nhân hàng đầu gây cháy bếp. Ngoài ra, rác thực phẩm nếu không được dọn sạch hằng ngày sẽ bốc mùi và thu hút côn trùng.
Lối thoát hiểm và thiết bị báo cháy
Lối thoát hiểm thường bị tận dụng làm chỗ để hàng, rất nguy hiểm khi có sự cố. Các biển báo “EXIT” hay đầu báo khói nếu bị bám đầy bụi sẽ không hoạt động tốt khi có cháy. Các vạch chỉ đường thoát hiểm cũng cần được lau sạch để mọi người dễ nhìn thấy trong bóng tối.
Bãi rác và cống rãnh bên ngoài
Khu chứa rác là nơi bốc mùi và chứa nhiều vi khuẩn nhất. Nước rác rò rỉ nếu không xử lý sẽ gây ô nhiễm đất và nước. Các hố ga và cống rãnh quanh xưởng nếu không được nạo vét định kỳ sẽ bị tắc, gây ngập úng và hôi thối.
4. Hậu quả nếu không dọn dẹp kỹ
Việc coi nhẹ dọn dẹp các góc khuất có thể khiến doanh nghiệp chịu thiệt hại lớn về tiền bạc và pháp lý.
Ảnh hưởng sức khỏe công nhân
Bụi mịn từ trên cao rơi xuống có thể chui sâu vào phổi, gây ra các bệnh hô hấp cho công nhân. Một nơi làm việc bẩn thỉu, hôi hám sẽ khiến tinh thần làm việc đi xuống, mọi người nhanh mệt mỏi và dễ làm sai sót.
Làm hỏng máy móc nhanh hơn
Bụi giống như cát nhám, khi chui vào các bộ phận chuyển động sẽ làm máy nhanh bị mòn và nóng. Lớp bụi bám ngoài vỏ máy cũng làm máy không thoát được nhiệt, khiến máy phải tốn thêm 20-30% tiền điện mới chạy được bình thường.
Nguy cơ cháy nổ và bị phạt
Bụi gỗ hay bột mì tích tụ quá nhiều trong phòng kín có thể gây nổ cực mạnh nếu gặp tia lửa điện. Ngoài ra, nếu xưởng không sạch, công ty có thể bị phạt nặng, bị thu hồi giấy phép hoặc bị đối tác từ chối nhận hàng.
5. Công nghệ mới giúp dọn dẹp nhanh và sạch hơn
Hiện nay có nhiều máy móc hiện đại giúp việc dọn dẹp các chỗ khó trở nên dễ dàng hơn nhiều.
Phun khử trùng bằng điện tĩnh
Thay vì xịt thuốc kiểu thông thường, công nghệ điện tĩnh giúp các hạt thuốc chủ động bám dính và bao quanh toàn bộ bề mặt vật thể, kể cả mặt sau và các khe hẹp. Cách này giúp diệt khuẩn sạch hơn mà lại tiết kiệm đến 65% lượng thuốc sử dụng.
Dùng khí Ozone khử mùi
Ozone là chất diệt khuẩn và khử mùi cực mạnh. Người ta lắp máy Ozone ở nhà vệ sinh hay bãi rác để khử mùi hôi mà không cần dùng hóa chất thơm. Ozone sẽ phản ứng với các khí gây mùi giúp không khí trong xưởng luôn thoáng đãng và sạch sẽ.
Các loại nước tẩy rửa chuyên dụng
Dùng sai loại nước tẩy rửa có thể làm hỏng mặt sàn hoặc máy móc.
| Loại hóa chất | Đặc điểm | Chuyên dùng cho | Lưu ý |
| Kiềm mạnh | pH 12 – 14 | Tẩy dầu mỡ nặng trên sàn, máy móc | Rất mạnh, cần đeo găng tay bảo hộ |
| Kiềm trung bình | pH 8 – 11 | Lau sàn hằng ngày, dọn máy móc thông thường | An toàn cho hầu hết các vật liệu |
| Axit mạnh | pH 1 – 3 | Tẩy vết gỉ sét, xi măng trên sắt thép | Không dùng cho đá tự nhiên vì sẽ làm hỏng đá |
| Trung tính | pH 6 – 8 | Lau sàn nhựa Epoxy, sàn gỗ, văn phòng | Rất an toàn, không gây hại da tay |
| Dung môi (xăng thơm) | Không có pH | Tẩy vết keo bám, sơn, lau mạch điện tử | Dễ cháy, cần để nơi thoáng mát |
Lời khuyên để giữ nhà xưởng luôn sạch
Để xưởng luôn sạch mà không tốn quá nhiều chi phí, doanh nghiệp nên có kế hoạch rõ ràng:
- Dạy công nhân tự dọn dẹp (5S): Mỗi người nên dành 5-10 phút cuối ca để lau máy và chỗ ngồi của mình. Việc này vừa giúp máy bền hơn vừa giúp xưởng luôn ngăn nắp.
- Kiểm tra độ sạch bằng máy: Thay vì chỉ nhìn bằng mắt, có thể dùng máy đo độ sạch để biết chính xác vi khuẩn đã hết chưa.
- Chia lịch dọn dẹp: Sàn nhà và chỗ hay chạm tay vào thì dọn hằng ngày; tường và đèn thì lau hằng tháng; còn trần cao và tủ điện thì nên tổng vệ sinh hằng quý hoặc nửa năm một lần.
Kết hợp giữa đội dọn dẹp hằng ngày và thuê các công ty chuyên nghiệp để dọn những chỗ khó trên cao sẽ giúp nhà xưởng luôn trong tình trạng tốt nhất, giúp doanh nghiệp yên tâm sản xuất và làm hài lòng khách hàng.